احتکار (speculation) واژه ای است که در فهم عامه به مفهوم ذخیره ی کالا با علم به افزایش قیمت آن به منظور فروش در آینده است. معنی آن اما بسیار وسیع تر از این است. احتکار یعنی خرید یک کالا به قصد فروش در زمان مناسب برای کسب سود. آن زمان مناسب ممکن است همان فردای روز خرید باشد. یکی از دلایلی که ممکن است زمان مناسب فروش را عقب بیاندازد، نااطمینانی از بازار است. بازاریان در شرایط نااطمینانی، ترجیح می دهند دست از معامله بکشند تا ریسک خود را کم کنند. به اصطلاح ریسک گریزتر می شوند. برای همین در چنین شرایطی شفافیت اهمیت زیادی دارد. هر چه شفافیت دولت کمتر باشد، بنگاه ها ریسک گریزتر می شوند و عرضه کمتر می شود. این خود به افزایش بیشتر قیمت می انجامد.
اگر به امکان احتکار در ابعاد وسیع معتقد باشیم، صرف نظر از درستی تخمین افزایش قیمت ها، احتکار منجر به افزایش قیمت خواهد شد. پس اگر در شرایط عادی قیمت ها افزایش هم پیدا نکنند، با احتکار وسیع کالاها این افزایش محقق می شود. اما آیا احتکار در افزایش قیمت ها در ایران موثر است یا نه، سوالی است که من جواب آن را نمی دانم. اما می توانم با توجه به ظرفیت ذخیره سازی کالا در ایران امکان آن را منتفی بدانم. بیشتر ظرفیت ذخیره سازی کالا در کشور در دست دولت است و پیشه وران معمولی و حتی واردکنندگان خصوصی، امکان ذخیره سازی مقدار فراوان کالا به مدت طولانی را ندارند.
اگر سن مرا داشته باشید، فیلم هایی را در تلویزیون ایران به یاد می آورید که یک بقال ساده مثلا مقادیری روغن را در انبار خانه مخفی می کند تا بتواند آن را گران تر بفروشد و دست آخر برادران کمیته بقال را دستگیر می کنند و روغن را به دست مردم می رسانند. این نوعی فرافکنی اقتصادی و انکار کم بود عرضه کالاهای مصرفی است. وقتی قدرت خرید مردم کاهش پیدا می کند، خود به خود تولید کنندگان و وارد کنندگان، مقدار کالای تولیدی یا وارداتی بهینه ی خود را بر حسب مطلوبیت های خود پایین می آورند. اما چون بنگاه های عرضه کننده در شرایط این چنینی ریسک گریز تر می شوند و عرضه را پایین تر از میزانی در نظر می گیرند، که حالت خنثی از ریسک پیشبینی می کند. اما با این وجود تنها اتفاقی که باید بیفتد این است که پیشبینی ها غلط از آب در می آید و قیمت ها بیشتر از پیشبینی مدل های خطی افزایش پیدا می کند. اما کمبود کالا توجیه پذیر نیست. کالا باید تقریبا برابر جمعیتی که قدرت خرید دارند وجود داشته باشد. مخصوصا که خود دولت در امر تامین کالا اصلی ترین نقش را دارد.
بنابراین من فکر نمی کنم که کمبودی در کالا های اساسی رخ دهد. اگر هم این اتفاق بیفتد، دلیل آن را باید در مشکلات دیگری جستجو کرد نه احتکار. اگر کالاهای اساسی به اندازه ی کافی تامین شود، کمبود غیرممکن است. گرچه ممکن است قیمت آن ها گران باشد ولی تقاضا برای خرید آن ها همچنان زیاد خواهد بود. بنابراین اگر کاهش اساسی در میزان عرضه به وجود نیاید، انگیزه ای برای احتکار باقی نمی ماند.
